विमुक्त जाती भटक्या जमाती, इतर मागासवर्ग व विशेष मागासवर्ग यांच्या आर्थिक, सामाजिक व शैक्षणिक विकासासाठी असलेल्या विविध योजनांची प्रभावीपणे अंमलबजावणी होण्यासाठी दिनांक ९ मार्च, २०१५ रोजीच्या अधिसूचनेने इतर मागास बहुजन कल्याण व स्वतंत्र विभागाची निर्मिती करण्यात आली आहे.

या विभागाचे सोपविण्यात आलेल्या विषयाधिकाराचे अधिसूचना सामान्य प्रशासन विभागाने दि. ०३.०३.२०१५ अन्वये निश्चित केले आहेत. सामान्य प्रशासन विभागाच्या दि. ०९.०३.२०१५ च्या अधिसूचनेनुसार या विभागाच्या विषयाधिकारांत इतर मागासवर्गीय प्रवर्ग या वर्गाशी संबंधित पुढील १६ विषय सोपविण्यात आले आहेत.

1. विमुक्त जाती, भटक्या जमाती, इतर मागासवर्ग व विशेष मागास प्रवर्गाच्या कल्याणासाठी प्रशासकीय यंत्रणा व महामंडळ
2. समविचार साधणे व केंद्र शासनाशी समन्वय
3. वसतिगृहे
4. आश्रमशाळा/निवासी शाळा चालविणे
5. सहकारी गृहनिर्माण योजना
6. आंतरजातीय विवाह योजना
7. शिष्यवृत्ती, शिक्षण शुल्क, निवास भत्ता, विद्यावेतन, व्यवसायिक प्रशिक्षण इ. योजना
8. सामाजिक–आर्थिक सर्वेक्षण व प्रशिक्षण
9. सामाजिक कार्याचा समन्वय
10. विविध कल्याणकारी योजना राबविणे, आर्थिक सहाय्य व अनुदान
11. गुणवत्ता पुरस्कार प्रदान करणे
12. केंद्र शासनाशी समन्वय
13. चौकशी व आकस्मिकरी
14. न्यायालयात स्वीकारलेली नसलेली प्रकरणे
15. राज्य शासनाचे अन्य कार्य
16. भूमी व इमारती संबंधित कार्य

त्यानंतर सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाच्या दि. २४.०५.२०१७ च्या शासन निर्णयानुसार खालील विषय या विभागाकडे वर्ग केले गेले आहेत:

17. सुविधेमध्ये एकत्रित जात समावेश करणे
18. प्राधान्य जातवैधतेबाबत बाबी

या प्रशासकीय विभागामार्फत खालील आरक्षणाचे कार्य होत आहे

1. इतर मागास बहुजन कल्याण विभागाच्या नियंत्रणाखाली
2. महाराष्ट्र राज्य इतर मागासवर्गीय वित्त आणि विकास महामंडळ (मर्यादित), मुंबई
3. वसंतराव नाईक विमुक्त जाती व भटक्या जमाती विकास महामंडळ (मर्यादित), मुंबई
4. महात्मा ज्योतिबा फुले संशोधन व प्रशिक्षण संस्था (महाज्योति), नागपूर
5. महाराष्ट्र संशोधन, उन्नती व प्रशिक्षण प्रबोधिनी (अमृत), पुणे
6. महाराष्ट्र राज्य मागासवर्ग आयोग, पुणे